Ustawa o reformie szpitali obowiązuje od września 2025 roku, a w statystykach zadłużenia, protestach powiatów i wypowiedziach ekspertów nie widać przełomu. Resort zdrowia zapewnia, że nie likwiduje szpitalnictwa. Krytycy odpowiadają, że zmiany są doraźne i brakuje im kierunku, a najważniejsze narzędzia wsparcia wciąż nie działają.
Reforma miała być odpowiedzią na kryzys finansowy placówek. Jej głównym założeniem jest konsolidacja szpitali i oddziałów zgodnie z zapotrzebowaniem pacjentów w regionach, a przepisy weszły w życie 17 września 2025 roku. Prawo daje samorządom możliwość łączenia szpitali, a jej realizacja jest też kamieniem milowym w Krajowym Planie Odbudowy, od którego zależy wypłata unijnych pieniędzy. To ważny kontekst. Komentatorzy pisali już wcześniej, że reforma ruszy mimo krytyki, by nie zablokować funduszy z KPO. Z opisu unijnego zobowiązania z czasem znikały takie sformułowania jak restrukturyzacja sektora przez konsolidację i aktualizację sieci szpitali.
Skala problemu jest duża. W styczniu 2026 roku w Polsce było 1065 szpitali, w tym 654 publiczne i 411 prywatnych, a do sieci podstawowego zabezpieczenia należało 585. Według resortu 44 proc. szpitali publicznych należy do powiatów.
Długi, których rząd nie potrafi oddłużyć
Szacunki zadłużenia różnią się w zależności od źródła i daty. Wiceminister zdrowia mówił o 22,4 mld zł długu, głównie w szpitalach powiatowych, które nie otrzymują należnego wsparcia. Według „Rzeczpospolitej“ na koniec 2025 roku zobowiązania wymagalne oraz zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek szpitali publicznych wyniosły 13,7 mld zł. OKO.press wskazywało z kolei, że po II kwartale 2026 roku zadłużenie może zbliżyć się do 40 mld zł, czyli 16 proc. publicznych nakładów na zdrowie. Różnice wynikają z odmiennej metodologii, ale kierunek jest wspólny: dług rośnie.
Rośnie też jego koszt. Według Związku Powiatów Polskich odsetki od zadłużenia kosztowały szpitale w 2025 roku 344 mln zł, czyli pieniądze, które nie trafiły na leczenie. Część placówek pożycza poza bankami. Zadłużenie w wysokooprocentowanych parabankach wynosi według Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych 4,5 mld zł. Branża ostrzega przed skutkami: co najmniej 40 szpitali powiatowych jest zagrożonych upadłością. W bardziej pesymistycznym scenariuszu nawet 100 szpitali mogłoby zniknąć z mapy kraju.
Kluczowym narzędziem miał być mechanizm wsparcia z Banku Gospodarstwa Krajowego. Resort zakładał, że powstanie 239 planów naprawczych, a BGK dopiero opracowuje mechanizm wsparcia dla szpitali realizujących takie programy. Według oceny skutków regulacji BGK udzielałby pożyczek na poprawę efektywności ekonomicznej, a na ten cel przewidziano 10 mld zł do 2035 roku. Pomysł oddłużenia jest starszy. Już wcześniejsza ekipa resortu proponowała zamianę długów szpitali na kredyty z BGK pod warunkiem przejścia przez program naprawczy.
W praktyce samorządowcy zarzucali ministerstwu, że nie wypracowano jeszcze mechanizmu pożyczkowego z udziałem BGK. Resort odpowiadał, że razem z marszałkami przygotowuje narzędzia wspierające transformację, w tym pożyczki i pomoc przy sporządzaniu planu naprawczego. Krytycy zwracali uwagę, że ustawa nie wskazuje, skąd wziąć pieniądze dla szpitali powiatowych. Według relacji OKO.press, na początku 2026 roku żadna placówka nie skorzystała z dobrodziejstw ustawy. To informacja z wczesnego etapu wdrażania, więc warto sprawdzić, czy dziś nadal jest aktualna.
Protest powiatów i spór o oszczędności
Napięcie wybuchło wiosną. Przedstawiciele szpitali powiatowych i samorządów zarzucili resortowi brak sprawczości, uznali, że konsolidacja odbywa się bez planu, a oszczędności są wprowadzane kosztem pacjentów. Zbierali się przed ministerstwem w obronie placówek. Jednym ze sporów były tzw. stawki degresywne, które mają przynieść w 2026 roku 625 mln zł oszczędności. Eksperci cytowani przez Bankier.pl przekonywali, że reforma pogłębi problemy szpitali powiatowych w pułapce demograficznej. Resort zapewniał natomiast, że nie likwiduje szpitalnictwa, a konsolidacja ma pomóc placówkom, przynosząc pacjentom wyższą jakość leczenia i krótsze oczekiwanie.
Politycznie sprawa także jest drażliwa. Na posiedzeniu Sejmu w czerwcu opozycja przekonywała, że mieszkańcy oczekują rozwoju szpitali powiatowych, a nie ich stopniowego wygaszania pod nowymi nazwami. Tego typu obawy tłumaczą, dlaczego wcześniejsze wersje reformy wypadały z porządku obrad rządu, gdy pojawiały się wątpliwości, czy poprą je wszyscy koalicjanci.
W tym miejscu wraca diagnoza Piotra Magdziarza z Formedis: szpitale nie wiedzą, dokąd zmierza system, a obecne działania mają charakter doraźny. Podobnie, choć z innej perspektywy, pisze OKO.press. Jego zdaniem reforma proponowana przez ministerstwo nie da realnie efektywnego nowego systemu.
Własną wizję mają powiaty. Związek Powiatów Polskich mówi o mapach świadczeń porządkujących oddziały na poziomie podstawowym, specjalistycznym i wysokospecjalistycznym, a celem ma być sieć stabilnych finansowo szpitali o wysokiej jakości. Samorządowcy proponują też, by szpitale powiatowe przekształcać w lokalne centra zdrowia, koordynujące profilaktykę i podstawową opiekę. Idea jest więc zbliżona do tej, którą opisuje Magdziarz: szpitale regionalne dla trzech-czterech powiatów i mniejsze placówki pierwszego kontaktu. Różnica polega na tym, że to na razie propozycje, a nie wdrożony model.
Czy to pseudoreforma? Zarzut brzmi mocno i trzeba go ważyć uczciwie. Argumenty za nim są konkretne: brak działającego mechanizmu oddłużenia, rosnące zadłużenie, uzależnienie tempa zmian od terminów KPO i brak mapy docelowej. Argumenty przeciw też istnieją. Ustawa weszła w życie, powstają programy naprawcze, a resort wskazuje na wzrost wycen świadczeń w niektórych dziedzinach, z których korzystały szpitale powiatowe. Konsolidacja z natury trwa długo i, jak mówią dyrektorzy, nie da się jej zrobić z dnia na dzień.
Rozstrzygnie to praktyka. Jeśli w ciągu kilku kwartałów ruszą pożyczki z BGK, a szpitale zaczną faktycznie się łączyć według przejrzystego planu, zarzut o grę na czas straci na sile. Jeśli nie, rację będą mieli ci, którzy mówią o reformie z nazwy.






